top of page

Jumayev Olimjon Sadulloyevich

IQTISODIY FAOLLIKNI BAHOLASHDA ILGʻOR YONDASHUVLAR

HAMDA OʻZBEKISTONDA BIZNES FAOLLIGI INDEKSINI JORIY

ETISHNING KONSEPTUAL ASOSLARI

Jumayev Olimjon Sadulloyevich

Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni

rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini

himoya qilish qoʻmitasi huzuridagi

Raqobat siyosati va isteʼmolchilar

huquqlari tadqiqotlari markazi direktori, DSc.

Toʻymatov Muzaffarjon Yoqubjon oʻgʻli

Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni

rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini

himoya qilish qoʻmitasi huzuridagi

Raqobat siyosati va isteʼmolchilar

huquqlari tadqiqotlari markazi

bosh ilmiy xodimi hamda

Toshkent shahridagi Xalqaro

Vestminster universiteti magistranti

Annotatsiya

Mazkur maqolada iqtisodiy faollikni tezkor baholashda qoʻllaniladigan ilgʻor

yondashuvlar hamda mamlakatimizda Biznes faolligi indeksini (BFI) joriy etishning

metodologik va konseptual asoslari yoritiladi. Jahon amaliyotida keng qoʻllanilayotgan

Purchasing Managersʼ Index (PMI), IFO va Tankan kabi indekslar tahlili asosida BFI

metodologiyasi ishlab chiqilgan. BFI rasmiy statistik maʼlumotlar kech shakllanishi

sharoitida tezkor va real vaqtga yaqin axborotdan foydalanish orqali iqtisodiy

jarayonlarda yuzaga keladigan dastlabki oʻzgarishlarni aniqlash imkonini yaratadi.

Tadqiqotda ishlab chiqarish, yangi buyurtmalar, xodimlar soni, mahsulot zaxiralari va

narxlar dinamikasi kabi indikatorlar asosida quyi indekslar shakllantiriladi hamda

umumiy BFI yigʻma koʻrsatkichi hisoblanadi. Olingan natijalar BFIning iqtisodiy

sikllarning joriy bosqichlarini baholashda, hududlar kesimidagi biznes muhiti

farqlarini aniqlashda hamda qisqa muddatli prognozlarni shakllantirishda samarali

analitik vosita ekanini koʻrsatdi. Tadqiqot natijalari Oʻzbekistonda iqtisodiy muhitni

muntazam monitoring qilish va iqtisodiy siyosat boʻyicha qarorlar qabul qilish

jarayonida BFIdan foydalanishning amaliy ahamiyatini asoslab beradi.

Kalit soʻzlar: Biznes faolligi indeksi (BFI), PMI metodologiyasi, taklif, talab,

bandlik, inflyatsiya.

Аннотация

В данной статье рассматриваются современные подходы к оперативной

оценке экономической активности, а также методологические и концептуальные

основы внедрения Индекса деловой активности (BFI) в Республике Узбекистан.

На основе анализа широко используемых в мировой практике индексов – таких

как Purchasing Managersʼ Index (PMI), IFO и Tankan – разработана методология BFI. Индекс обеспечивает возможность выявления ранних изменений в

экономических процессах за счёт использования оперативной и близкой к

реальному времени информации в условиях позднего формирования

официальной статистики. В исследовании формируются низовые индексы по

таким показателям, как объём производства, новые заказы, численность занятых,

товарные запасы и динамика цен, после чего рассчитывается интегральный

показатель BFI. Полученные результаты подтверждают, что BFI является

эффективным аналитическим инструментом для оценки текущей фазы

экономического цикла, выявления различий в деловой активности по регионам

и формирования краткосрочных прогнозов. Итоги исследования также

обосновывают практическую значимость применения BFI в Узбекистане для

регулярного мониторинга экономической среды и принятия экономико-

политических решений.

Ключевые слова: индекс деловой активности (BFI), методология PMI,

предложение, спрос, занятость, инфляция.

Abstract

This article examines advanced approaches used for the rapid assessment of

economic activity and elaborates the methodological and conceptual foundations for

introducing the Business Activity Index (BFI) in Uzbekistan. Based on the analysis of

internationally recognized indicators–such as the Purchasing Managersʼ Index (PMI),

the IFO Index, and the Tankan Index–a tailored BFI methodology has been developed.

The BFI enables the early identification of shifts in economic processes by utilizing

prompt and near-real-time information in conditions where official statistics are formed

with a time lag. In the study, sub-indices are constructed for key indicators, including

production, new orders, employment, inventories, and price dynamics, after which an

aggregate BFI score is calculated. The results demonstrate that the BFI serves as an

effective analytical tool for assessing the current phase of the economic cycle,

identifying regional differences in business activity, and generating short-term

forecasts. The findings also justify the practical significance of applying the BFI for

regular monitoring of the economic environment and supporting evidence-based policy

decision-making in Uzbekistan.

Keywords: Business Activity Index (BFI), PMI methodology, supply, demand,

employment, inflation.


Комментарии


bottom of page