Бекмухамедова Малика Искандарбековна
- Marketing jurnali 2026-yil, 1-son (yanvar)

- 7 часов назад
- 3 мин. чтения

МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ПОВЫШЕНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ
ЭФФЕКТИВНОСТИ НЕФТЕГАЗОВЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ
Бекмухамедова Малика Искандарбековна
Самостоятельный соискатель
ТГЭУ
E-mail: tdiunazarova@mail.ru
Аннотация
В данной работе рассматривается международный опыт повышения
экономической эффективности нефтегазовых компаний на примере Норвегии,
США, Саудовской Аравии и Российской Федерации. Анализ опирается на
сопоставление исторических этапов развития отрасли, особенностей
институционального регулирования, технологических подходов и методов
управления ресурсной рентой в период 1990–2024 гг. В результате исследования
выявлены ключевые детерминанты эффективности: цифровизация
производственных и управленческих процессов, унификация буровых операций,
рациональное использование попутного газа, расширение интеграции добычи с
нефтехимическим производством, применение гибких налоговых инструментов
и развитие сервисных экосистем. Показано, что долговременный рост
эффективности обеспечивается сочетанием технологического обновления,
стабильной регуляторной среды и стратегически выстроенной системы
управления ресурсами. Сравнительный анализ позволил определить, какие
элементы зарубежных моделей могут быть применены в странах,
реформирующих нефтегазовый сектор, включая Узбекистан, где использование
передовых практик способно снизить затраты, увеличить глубину переработки и
укрепить инвестиционную привлекательность отрасли.
Ключевые слова: нормативно-правовое управление отраслью, фискальная
политика в нефтегазовом секторе, цифровая трансформация, комплексные
интегрированные технологические решения, разработка сланцевых формаций,
умные (цифровые) месторождения, сервисно-инжиниринговые экосистемы,
степень глубокой переработки нефти, механизмы управления доходами от недр.
Abstract
This study examines the international experience of enhancing the economic
efficiency of oil and gas companies using the cases of Norway, the United States, Saudi
Arabia, and the Russian Federation. The analysis is based on a comparative assessment
of the historical stages of sectoral development, the specifics of regulatory and
institutional frameworks, technological approaches, and methods of managing
resource rent over the period 1990–2024. The findings identify key determinants of
efficiency, including the digital transformation of production and management
processes, the standardization of drilling operations, the rational utilization of
associated gas, the deepening integration of upstream operations with petrochemical
production, the introduction of flexible fiscal instruments, and the development of
service and engineering ecosystems. The study demonstrates that long-term efficiency
gains result from a combination of technological modernization, a stable regulatory environment, and strategically structured resource governance. Comparative analysis
makes it possible to determine which elements of foreign models can be applied in
countries reforming their oil and gas sectors, including Uzbekistan, where the adoption
of advanced practices may help reduce costs, increase refining depth, and strengthen
the investment attractiveness of the industry.
Keywords: regulatory and institutional governance of the sector, fiscal policy in
the oil and gas industry, digital transformation, integrated technological solutions,
development of shale formations, smart (digital) oilfields, service and engineering
ecosystems, depth of oil refining, mechanisms for managing resource-rent revenues.
Annotatsiya
Maqolada Norvegiya, AQSh, Saudiya Arabistoni va Rossiya Federatsiyasi
misolida neft-gaz kompaniyalarining iqtisodiy samaradorligini oshirish bo‘yicha
xalqaro tajriba o‘rganiladi. Tahlil 1990–2024 yillar oralig‘ida sohaning tarixiy
rivojlanish bosqichlari, normativ-institutsional tartibga solish xususiyatlari, texnologik
yondashuvlar hamda resurs rentasini boshqarish usullarini solishtirishga asoslanadi.
Tadqiqot natijasida samaradorlikning asosiy determinantlari aniqlanadi: ishlab
chiqarish va boshqaruv jarayonlarining raqamlashtirilishi, burg‘ulash
operatsiyalarining standartlashtirilishi, populyatsiya gazidan oqilona foydalanish,
qazib olish jarayonining neft-kimyo sanoati bilan integratsiyasi, moslashuvchan fiskal
vositalarning qo‘llanilishi hamda servis-ingeniring ekotizimlarining rivojlanishi. Uzoq
muddatli samaradorlik texnologik modernizatsiya, barqaror tartibga solish muhiti va
strategik tarzda tashkil etilgan resurs boshqaruvi uyg‘unligi natijasida shakllanishi
ko‘rsatiladi. Taqqosloviy tahlil neft-gaz sektorini isloh qilayotgan davlatlar, jumladan
O‘zbekiston uchun xorijiy modellarning qaysi elementlari amaliy ahamiyatga ega
ekanligini aniqlash imkonini beradi. Ilg‘or amaliyotlarning joriy etilishi xarajatlarni
kamaytirish, qayta ishlash chuqurligini oshirish hamda tarmoqning investitsion
jozibadorligini kuchaytirishga xizmat qilishi mumkin.
Kalit so‘zlar: armoqning normativ-institutsional boshqaruvi, neft-gaz sohasidagi
fiskal siyosat, raqamli transformatsiya, integratsiyalashgan texnologik yechimlar,
slanets qatlamlarini o‘zlashtirish, aqlli (raqamli) konlar, servis va injeniring
ekotizimlari, neftni qayta ishlash chuqurligi, resurs rentasidan olinadigan daromadlarni
boshqarish mexanizmlari.










Комментарии