top of page

Бекмухамедова Малика Искандарбековна

МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ПОВЫШЕНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ

ЭФФЕКТИВНОСТИ НЕФТЕГАЗОВЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ

Бекмухамедова Малика Искандарбековна

Самостоятельный соискатель

ТГЭУ

Аннотация

В данной работе рассматривается международный опыт повышения

экономической эффективности нефтегазовых компаний на примере Норвегии,

США, Саудовской Аравии и Российской Федерации. Анализ опирается на

сопоставление исторических этапов развития отрасли, особенностей

институционального регулирования, технологических подходов и методов

управления ресурсной рентой в период 1990–2024 гг. В результате исследования

выявлены ключевые детерминанты эффективности: цифровизация

производственных и управленческих процессов, унификация буровых операций,

рациональное использование попутного газа, расширение интеграции добычи с

нефтехимическим производством, применение гибких налоговых инструментов

и развитие сервисных экосистем. Показано, что долговременный рост

эффективности обеспечивается сочетанием технологического обновления,

стабильной регуляторной среды и стратегически выстроенной системы

управления ресурсами. Сравнительный анализ позволил определить, какие

элементы зарубежных моделей могут быть применены в странах,

реформирующих нефтегазовый сектор, включая Узбекистан, где использование

передовых практик способно снизить затраты, увеличить глубину переработки и

укрепить инвестиционную привлекательность отрасли.

Ключевые слова: нормативно-правовое управление отраслью, фискальная

политика в нефтегазовом секторе, цифровая трансформация, комплексные

интегрированные технологические решения, разработка сланцевых формаций,

умные (цифровые) месторождения, сервисно-инжиниринговые экосистемы,

степень глубокой переработки нефти, механизмы управления доходами от недр.

Abstract

This study examines the international experience of enhancing the economic

efficiency of oil and gas companies using the cases of Norway, the United States, Saudi

Arabia, and the Russian Federation. The analysis is based on a comparative assessment

of the historical stages of sectoral development, the specifics of regulatory and

institutional frameworks, technological approaches, and methods of managing

resource rent over the period 1990–2024. The findings identify key determinants of

efficiency, including the digital transformation of production and management

processes, the standardization of drilling operations, the rational utilization of

associated gas, the deepening integration of upstream operations with petrochemical

production, the introduction of flexible fiscal instruments, and the development of

service and engineering ecosystems. The study demonstrates that long-term efficiency

gains result from a combination of technological modernization, a stable regulatory environment, and strategically structured resource governance. Comparative analysis

makes it possible to determine which elements of foreign models can be applied in

countries reforming their oil and gas sectors, including Uzbekistan, where the adoption

of advanced practices may help reduce costs, increase refining depth, and strengthen

the investment attractiveness of the industry.

Keywords: regulatory and institutional governance of the sector, fiscal policy in

the oil and gas industry, digital transformation, integrated technological solutions,

development of shale formations, smart (digital) oilfields, service and engineering

ecosystems, depth of oil refining, mechanisms for managing resource-rent revenues.

Annotatsiya

Maqolada Norvegiya, AQSh, Saudiya Arabistoni va Rossiya Federatsiyasi

misolida neft-gaz kompaniyalarining iqtisodiy samaradorligini oshirish bo‘yicha

xalqaro tajriba o‘rganiladi. Tahlil 1990–2024 yillar oralig‘ida sohaning tarixiy

rivojlanish bosqichlari, normativ-institutsional tartibga solish xususiyatlari, texnologik

yondashuvlar hamda resurs rentasini boshqarish usullarini solishtirishga asoslanadi.

Tadqiqot natijasida samaradorlikning asosiy determinantlari aniqlanadi: ishlab

chiqarish va boshqaruv jarayonlarining raqamlashtirilishi, burg‘ulash

operatsiyalarining standartlashtirilishi, populyatsiya gazidan oqilona foydalanish,

qazib olish jarayonining neft-kimyo sanoati bilan integratsiyasi, moslashuvchan fiskal

vositalarning qo‘llanilishi hamda servis-ingeniring ekotizimlarining rivojlanishi. Uzoq

muddatli samaradorlik texnologik modernizatsiya, barqaror tartibga solish muhiti va

strategik tarzda tashkil etilgan resurs boshqaruvi uyg‘unligi natijasida shakllanishi

ko‘rsatiladi. Taqqosloviy tahlil neft-gaz sektorini isloh qilayotgan davlatlar, jumladan

O‘zbekiston uchun xorijiy modellarning qaysi elementlari amaliy ahamiyatga ega

ekanligini aniqlash imkonini beradi. Ilg‘or amaliyotlarning joriy etilishi xarajatlarni

kamaytirish, qayta ishlash chuqurligini oshirish hamda tarmoqning investitsion

jozibadorligini kuchaytirishga xizmat qilishi mumkin.

Kalit so‘zlar: armoqning normativ-institutsional boshqaruvi, neft-gaz sohasidagi

fiskal siyosat, raqamli transformatsiya, integratsiyalashgan texnologik yechimlar,

slanets qatlamlarini o‘zlashtirish, aqlli (raqamli) konlar, servis va injeniring

ekotizimlari, neftni qayta ishlash chuqurligi, resurs rentasidan olinadigan daromadlarni

boshqarish mexanizmlari.


Комментарии


bottom of page