Назаров Дмитрий Михайлович
- Marketing jurnali 2026-yil, 1-son (yanvar)

- 2 часа назад
- 2 мин. чтения

УПРАВЛЕНИЕ ЭКОНОМИЧЕСКИМИ ВЗАИМОДЕЙСТВИЯМИ НА
РЫНКЕ ТРУДА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН НА ОСНОВЕ
ГРАВИТАЦИОННОЙ МОДЕЛИ
Назаров Дмитрий Михайлович
Заведующий кафедрой «Бизнес-информатика» УрГЭУ,
Доктор экономических наук, профессор
E-mail: slup2005@mail.ru
Джурабаев Отабек Джурабаевич
Заведующий кафедрой «Финансы и цифровая экономика» ТГЭУ,
Доктор экономических наук, профессор
Аннотация
Статья посвящена количественной оценке межрегиональных
взаимодействий на рынке труда Республики Узбекистан с применением
модифицированной гравитационной модели, основанной на интеграции методов
анализа главных компонент (PCA) и упрощённой версии алгоритма DEMATEL.
Предложен подход к формированию «трудовой массы» региона как
агрегированного показателя, описывающего состояние и структуру
регионального рынка труда на основе пяти ключевых индикаторов. Построена
матрица гравитационных взаимодействий между регионами, отражающая
интенсивность потенциальных трудовых потоков с учётом пространственного
фактора. Проведена идентификация центров экономического притяжения и
периферийных регионов. Результаты исследования демонстрируют выраженную
пространственную неоднородность рынка труда Узбекистана и подтверждают
наличие устойчивых трудовых центров (Ташкент, Ташкентская область,
Ферганская долина) и регионов с ограниченной связностью. Предложенный
подход может применяться для мониторинга дисбалансов при разработке
программ региональной занятости и оценке влияния пространственных
факторов на динамику рынка труда.
Ключевые слова: рынок труда; межрегиональные экономические
взаимодействия; гравитационная модель; трудовой потенциал региона; метод
главных компонент (PCA); пространственная дифференциация; трудовая
мобильность.
Annotatsiya
Mazkur maqola O‘zbekiston Respublikasi mehnat bozori doirasida hududlararo
o‘zaro ta’sirlarni miqdoriy baholashga bag‘ishlangan bo‘lib, unda asosiy komponentlar
tahlili (PCA) va DEMATEL algoritmining soddalashtirilgan variantini
integratsiyalashga asoslangan modifikatsiyalangan gravitatsion model qo‘llaniladi.
Tadqiqotda hududiy mehnat bozorining holati va tuzilmasini tavsiflovchi beshta asosiy
indikator asosida mintaqaning «mehnat massasi»ni shakllantirish yondashuvi taklif
etilgan. Hududlar o‘rtasidagi potensial mehnat oqimlari intensivligini fazoviy omilni
hisobga olgan holda aks ettiruvchi gravitatsion o‘zaro ta’sirlar matritsasi tuzilgan.
Iqtisodiy tortishish markazlari va periferik hududlar aniqlangan. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston mehnat bozorida yaqqol fazoviy notekislik mavjudligini ko‘rsatib,
barqaror mehnat markazlari (Toshkent shahri, Toshkent viloyati, Farg‘ona vodiysi)
hamda bog‘liqligi cheklangan hududlar mavjudligini tasdiqlaydi. Taklif etilgan
yondashuv hududiy bandlik dasturlarini ishlab chiqishda nomutanosibliklarni
monitoring qilish va fazoviy omillarning mehnat bozori dinamikasiga ta’sirini
baholashda qo‘llanishi mumkin.
Kalit so‘zlar: mehnat bozori; hududlararo iqtisodiy o‘zaro ta’sirlar; gravitatsion
model; hududning mehnat salohiyati; asosiy komponentlar tahlili (PCA); fazoviy
differensiatsiya; mehnat mobilligi.
Abstract
This article is devoted to the quantitative assessment of interregional interactions
in the labor market of the Republic of Uzbekistan using a modified gravity model based
on the integration of principal component analysis (PCA) and a simplified version of
the DEMATEL algorithm. The study proposes an approach to forming a region’s “labor
mass” as an aggregated indicator describing the condition and structure of the regional
labor market based on five key indicators. A matrix of gravitational interactions
between regions is constructed, reflecting the intensity of potential labor flows while
accounting for spatial factors. Centers of economic attraction and peripheral regions
are identified. The research results reveal pronounced spatial heterogeneity in
Uzbekistan’s labor market and confirm the existence of stable labor centers (Tashkent
city, Tashkent region, and the Fergana Valley) as well as regions with limited
connectivity. The proposed approach can be applied to monitor regional labor market
imbalances, support the development of regional employment programs, and assess the
impact of spatial factors on labor market dynamics.
Keywords: labor market; interregional economic interactions; gravity model;
regional labor potential; principal component analysis (PCA); spatial differentiation;
labor mobility.










Комментарии